Het groeide misschien wel uit tot de vraag (en het dilemma) van het jaar: hoe gaan we bij
De Morgen om met artificiële intelligentie? Vóór 2025 was een deel van de redactie verwonderd en nieuwsgierig, anderen eerder afwachtend en achterdochtig. Vorig jaar veranderde alles, met de algemene doorbraak van ChatGPT, Gemini, Perplexity en Claude.

Zo goed als iedereen ging ermee aan de slag. Om te helpen met het uittikken van bandjes, om vertalingen te maken, om illustraties te genereren... Het liep, met enige overdrijving, de spuigaten uit, ook al gebeurde het telkens met de beste bedoelingen.

Juist daarom werkten we vanuit de hoofdredactie een AI-richtlijn uit. Alles wat wij doen, van teksten tot foto’s en illustraties, wordt door mensen gemaakt. Artificiële intelligentie mag nooit meer zijn dan een hulpmiddel bij het journalistieke proces.

Wat we dus niet doen: iets publiceren dat door AI gegenereerd is, tenzij dat op zichzelf het nieuwsfeit is, bijvoorbeeld bij deepfakes, of AI als rechtstreekse en enige informatiebron gebruiken. Wat we wel doen: AI gebruiken voor data-analyse bij onderzoeksjournalistiek, voor het ordenen van beelden of als gereedschap. Maar wat betekent dat eigenlijk concreet? En welke valkuilen liggen dan nog op de loer?

AI is vandaag in onze werking al niet meer weg te denken. Het helpt bijvoorbeeld onze vertalers, ondersteunt onze grafici en vormgevers, staat onze eindredactie bij en tikt opnames uit voor onze journalisten.

Maar ook met een richtlijn kom je soms nog voor verrassingen te staan. In oktober hoorde ik een van onze journalisten tegen zijn nieuwschef vertellen dat hij een honderden pagina’s tellend onderzoeksrapport via een speciale AI-tool, NotebookLM, had laten samenvatten tot een podcast van een half uur. ‘Sowieso scan ik het rapport grondig en daarna bel ik nog met de wetenschappers zelf, dus zij zullen wel aangeven of we iets over het hoofd zien’, voegde hij er nog aan toe.

Ik vond het bijzonder slim gevonden. Het onderzoeksrapport viel namelijk pas enkele uren voordat het embargo verstreek binnen, er was dus sowieso geen tijd om elke pagina nauwkeurig te bestuderen.

Toch hield het mij de daaropvolgende dagen bezig. En vatte het voor mij de uitdagingen én problemen die AI met zich meebrengen samen. Want waar deze journalist met oog op zijn deadline schrander handelde, is diezelfde oplossing voor pakweg een boekenrecensent totaal onwenselijk. Stel je maar eens voor dat Dirk Leyman, Marnix Verplancke of Yannick Dangre doodleuk de nieuwste roman van Ilja Leonard Pfeijffer, Lize Spit of Chimamanda Ngozi Adichie door NotebookLM of Gemini zouden laten samenvatten. Dat wil je toch niet meemaken, laat staan lezen?

Juist die tegenstelling maakt de komende jaren zo boeiend. We zullen meer tijd en energie in AI investeren om op z’n beurt op andere vlakken tijd en energie te winnen. Het zal ons geld besparen, dat zien we vandaag al, en juist die middelen zijn broodnodig. Het stelt ons immers in staat om onze journalistiek nog gebruiksvriendelijker en nog digitaler te maken.

Onderzoeksjournalistiek opent de ogen. Het controleert hen die niet gecontroleerd willen worden. Het legt bloot wat anderen liefst ongezien laten. Met die woorden leidde ik in maart 2025 in mijn wekelijkse column het belangrijke werk van verschillende collega’s in.

Dat werk is niet goedkoop, we investeren er als krant jaarlijks honderdduizenden euro’s in, maar het is wel van onschatbare waarde. Voor de krant zelf, voor de lezers en uiteraard voor de samenleving. Omdat het een taak is die anderen niet opnemen en omdat het duurzame verandering in gang kan zetten.

Met het dossier-Aalter, waar onze onderzoeksjournalist Bruno Struys zich samen met collega’s van het tv-reportagemagazine Pano (VRT) in vastbeet, is dat ook effectief gelukt. Zij slaagden erin te onthullen hoe burgemeester Pieter De Crem, een gewezen cd&v-kopstuk en oud-vicepremier, in de Oost-Vlaamse gemeente Aalter ‘een pestbeleid’ voerde tegen inwoners van niet-Belgische komaf. Zij konden zich niet of pas na maanden inschrijven in de gemeente, waardoor ze bepaalde uitkeringen niet konden ontvangen.

Bruno en zijn collega’s doorploegden documenten, spraken met klokkenluiders en interviewden getuigen. Met resultaat: het parket opende een onderzoek, het beleid zelf werd teruggedraaid en Pieter De Crem nam uiteindelijk ontslag als burgemeester.